De geschiedenis van vrouwelijke ondernemers in Nederland

📷 AI

Vrouwen hielden de economie draaiende.
Maar als je ooit een geschiedenisboek openslaat over handel, rijkdom, ondernemerschap, of economische groei in Nederland… dan zie je vooral mannennamen.
Kopstukken, pioniers, stoere beslissers.

Terwijl vrouwen allang ondernemend waren, vóórdat iemand ooit het woord vrouwelijk leiderschap uitvond.

Want geschiedenis wordt geschreven door degenen met macht.
En in die boeken stonden eeuwenlang vooral mannen op de voorpagina’s.

Maar onder die pagina’s zitten verhalen die niemand je heeft verteld.

Vrouwen tijdens de Hanze‑tijd

Rond 1200–1500 was Nederland onderdeel van de Hanze, een netwerk van handelssteden dat rijkdom bracht over de Europese wateren.
Wat veel mensen niet weten:

• Vrouwen beheerden handelsgoederen in havensteden zoals Deventer, Kampen en Zutphen.
• Ze waren zakelijk verantwoordelijk voor transport, opslag en verkoop van goederen.
• Ze maakten contracten, sloten overeenkomsten, incasseerden winst.

Hun namen staan zelden in de geschiedenisboeken, maar hun handtekeningen wél, want de archieven tonen transacties met vrouwen als partij.

Vrouwen waren volledig onderdeel in een levendige economie.

De Amsterdamse marktkoopvrouwen

In de 16e en 17e eeuw groeide Amsterdam uit tot handelscentrum.
Over de kaden en door de stegen liepen marktkoopvrouwen met:

• textiel uit Antwerpen
• specerijen uit Indonesië, via de handelsroutes van de VOC
• vis, kaas en boter uit Friesland

Hun ondernemerschap was zichtbaar en tastbaar:
ze onderhandelden, beheerden geld, en hadden klanten over de hele stad.

Er waren vrouwen die onderling krediet gaven.
Vrouwen die boekhouding deden.
Vrouwen die hun winst herinvesteerden in nieuwe leveringen.

Regenten, weduwen en bankiers

In de 17e eeuw werden mannen de formele gezichten van macht.
Toch bleef het economisch werk vaak in vrouwelijke handen, vooral via weduwes.

Als een handelaar overleed, lieten zij:

• operationele bedrijven achter
• handelscontracten liggen
• netwerken die alleen met hen konden worden voortgezet

Deze vrouwen stonden midden in het financiële leven.
Ze namen beslissingen over scheepsladingen, ze betaalden personeel, ze incasseerden winst.
Hun namen vind je terug op rekeningen en akten maar zelden op monumenten.

En wanneer je denkt dat historici ze over het hoofd zagen: archieven tonen het gewoon.
Ze zijn weggeschreven, niet nooit bestaan.

De economische rol van vrouwen in de 18e eeuw

Rond 1700–1800 gingen handelsnetwerken zich verder professionaliseren.
Banken ontstonden, kredietlijnen werden belangrijker en opnieuw stonden vrouwen midden in die economie:

• Vrouwen financierden handel
• Vrouwen waren aandeelhouders in handelshuizen
• Vrouwen huurden schepen in en verdeelden ladingen

Officieel heette het ‘zaken van de man’.
Maar in de akten staan handtekeningen van vrouwen die hun economische keuzes vastlegden.

Hun rol werd juridisch beperkt maar economisch waren ze actief.

Industriële revolutie: vrouwen als ondernemers

In de 19e eeuw veranderde Nederland sneller dan ooit: fabrieken, markten die mechaniseerden en nieuwe productielijnen.

En vrouwen?
Zij begonnen:

• naaiateliers
• handelszaken
• coöperaties voor textiel
• bedrijven rondom voeding en huishoudproducten

Ze waren de eerste winkelketens, lang vóór Starbucks of Hema.

Toch heette het mannenindustrie.
Omdat mannen de wetten maakten over loon, arbeid en eigendom.

Waarom kennen we hun namen niet?

• Geschiedenis werd geschreven door mannen
• Macht werd gezien als mannelijk
• Vrouwen werden vermeld via echtgenoten, nooit als autonome actoren

Dat kwam niet omdat vrouwen ‘minder belangrijk’ waren.
Het kwam omdat een machtssysteem vindt wat het wilt vinden.

De vrouwen die Nederland handelend groot maakten…
zijn in de geschiedenis weggerationaliseerd.

De impact op jou als vrouwelijke ondernemer

Deze vergeten geschiedenis zit in jouw systeem:

• Je denkt dat zichtbaarheid riskant is
• Je relativeert je succes voordat iemand het doet
• Je noemt jezelf ondernemer, maar voelt je schuldig als je het over winst hebt

Dat is culturele erfenis, een narratief dat ons klein wil houden.

Als je beseft dat vrouwen destijds evenveel aandeel in de economie hadden als mannen…
dan verandert het beeld van wat ‘normaal’ is.

Tijd om die geschiedenis terug te pakken

Het verhaal over de geschiedenis van vrouwelijke ondernemers is niet iets wat we leren.
Het is bewust weggelaten uit onze geschiedenis.

Maar nu je weet dat gelijkheid ooit het normaal was…
dan kan het dat weer zijn.

Niet omdat het feministisch klinkt.
Niet omdat het politiek correct is.
Maar omdat het historisch klopt en krachtig voelt wanneer jij het toepast.

-X- Renate